اسرا دوغان / مهرى آريانفر
53
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
بر مبناى گزارش ارائه شده ، اين امور با تحرير به سفير مرقوم وكيل مشاراليه ، افاده شود . مانند قبل ، جهت تقويت سهولت عبور قوافل مرقوم ، مأمورينى از عساكر شاهانه براى عبور آنان در محل مقتضى تعيين شود و به تأليف قلوب امراى اكراد ، مشايخ عربان و عشاير توجه شود . آنها در مراسم [ حج ] حاضر و آماده شوند . از احتياط غفلت نشود [ و ] نتيجه كسب شده به وكيل مشاراليه [ گزارش ] داده شد . ولى علناً از سه طرف به حدود ممالك خاقانيه سربازها وارد شدند و از 9 ماه گذشته تا به امروز ، بصره حصر شده و در جانب بغداد ، نهب و تاراج ادامه دارد . . . علناً عهدنامه نقض ، و به حدود خاقانيه جسارت مىشود . اگر مبالغه نباشد ، چند وقت ديگر با رفع و اعتضاد ، محض تزوير و اغفال ، با تحصيل قوت و قدرت و تكميل عده اشغال شود . . . . منبعد به نفوس اسلامى سبع و بدگويى نكنند و با طرق گوناگون از حجاج و زوار در حرمين ، شام و بغداد ، رسوم اخذ نشود . شكايت در خصوص متروكات آن شفاهاً بيان شده است . . . در باب اركان و استقرار مصالحه قديم كه بين دو دولت است ، با وزير مشاراليه وكيل ، مدارا شود . حسن مواصلات و مماشات رفتوآمد كه نسبت به حجاج ، زوار و مسافران ايران هست ، از حد اعتدال بالاتر شود . وكيل مشاراليه در ضمن اظهار دوستى و الفت و با سوگند به خدا ، هدايايى با تحريرات انساندوستانه ، ارسال كرد و به افرادى كه وارد شدند خلعت پوشاندند و عطايايى اعطا شد . در اين حدود ، از طرف حكام ايران پيغامى منافى با صلح و محبت ، در حدود غرب و در جوار آن با ضابطان بغداد به دفعات ، مباشرت شده است ، و قصور نشده است . بر مبناى قيود دفترخانه ، از طرف دفترخانه ايران درخواست شد تا از حجاج و زوار باج عبورى با نام دورمه و كوشى كه از زمان شاهحسين صفوى به بعد در طرف شام و بغداد از زوار و ساير مسافران گرفته مىشد ، اخذ نگردد . چنين رسوم معين و معمول به